Alternatif protein çağrısı yapan BİTKİDEN Başkanı Ebru Akdağ, Antalya'daki COP31 alanında

Alternatif protein iklim masasında: BİTKİDEN’den COP31 çağrısı

İklim zirvesi denince aklına güneş panelleri ve elektrikli arabalar geliyorsa yalnız değilsin. Antalya’daki COP31’i yerinde izleyen Bitki Bazlı Gıdalar Derneği (BİTKİDEN) ise masaya başka bir dosya koydu: alternatif protein. Derneğin Yönetim Kurulu Başkanı Ebru Akdağ, iklim yatırımlarında gıda sistemlerine daha fazla kaynak ayrılmasını istiyor. Derneğin basın bülteninde öne çıkanları senin için toparladık.

Alternatif protein neden iklim gündeminde?

Bültene göre 9 Kasım’da başlayan zirvenin ilk iki gününde gıda güvenliği, iklime dayanıklı tarım, enerji dönüşümü ve kaynak verimliliği konuşuldu. Akdağ’ın itirazı tam burada başlıyor: Enerji ve ulaştırma kadar gıda sistemleri de iklim politikalarının parçası olmalı. Zirvenin ne olduğunu ve Antalya’da neler konuşulduğunu COP31 nedir yazımızda anlatmıştık.

Akdağ’a göre gıda, iklim krizinin hem mağduru hem de faili. Kuraklık, aşırı hava olayları ve verim kayıpları üretimi tehdit ediyor; öte yandan gıda sistemleri de sera gazı emisyonları ve doğal kaynak kullanımıyla krizi büyütüyor. Akdağ’ın cümlesiyle: “Artık hedeflerden somut yatırımlara geçmemiz gerekiyor.”

Alternatif protein, elektrikli araca dört kat fark atabilir mi?

Bültenin en dikkat çeken verisi Boston Consulting Group’tan (BCG) geliyor. Şirketin 2024 tarihli “What the Alternative Protein Industry Can Learn from EV Companies” başlıklı makalesine göre alternatif protein yatırımları, yatırılan sermaye başına sağlayabileceği karbondioksit eşdeğeri emisyon tasarrufunda hafif kara taşımacılığına yönelik yatırımların dört katına ulaşabiliyor.

Burada “ulaşabiliyor” kelimesinin altını çizelim: Bu, bir danışmanlık şirketinin potansiyel hesabı, kesinleşmiş bir sonuç değil. Yine de mesaj net. Akdağ, elektrikli araçlara ve temiz enerjiye yatırım yapılırken protein dönüşümünün gözden kaçmamasını, iklim yatırımlarının başarısının ayrılan parayla değil sağlanan emisyon azaltımıyla ölçülmesini istiyor. Somut talepler de üç başlıkta toplanıyor: Ar-Ge desteklerinin artması, pilot üretim altyapısının kurulması ve yenilikçi gıda girişimlerinin finansmana daha kolay ulaşması.

Alternatif protein üretiminde hammadde olan nohut taneleri
Nohut ve mercimek gibi baklagiller, bitki bazlı protein üretiminin ana hammaddeleri arasında. Görsel: Chickpeas (2), Harsha K R / Wikimedia Commons (CC BY-SA 2.0)

Türkiye’nin kozu: Nohut ve mercimek

Bültenin Türkiye kısmı baklagillere dayanıyor. Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) Ekim 2026’da yayımladığı Bitkisel Üretim 2. Tahmini’ne göre 2026’da nohut üretiminin 525 bin ton, kırmızı mercimek üretiminin 368,6 bin ton olması bekleniyor. Bülten burada dürüst bir not düşüyor: Bu rakamlar Türkiye’nin alternatif protein üretim kapasitesini doğrudan göstermiyor, yalnızca değerlendirilebilecek yerli hammaddeye işaret ediyor.

Akdağ’ın önerisi, bu hammaddeyi çuvalla satmakla yetinmemek. Baklagillerden elde edilen protein bileşenleri, fonksiyonel içerikler ve yenilikçi bitki bazlı gıdalar gibi katma değeri yüksek ürünler, ona göre yeni nesil gıda sanayisi için stratejik bir fırsat.

Etin yerine mi, yanına mı?

Merak edenler için: Kimse mangalına karışmıyor. Akdağ, bitki bazlı gıdaların gelişmesinin mevcut seçeneklerin ortadan kalkması anlamına gelmediğini, amacın gıda çeşitliliğini artırmak ve kaynakları daha verimli kullanmak olduğunu söylüyor.

Bir not da bizden: BİTKİDEN bu alanın sektör derneği, yani çağrı tarafsız bir hakemden değil, sahadaki bir oyuncudan geliyor. Bu, söyleneni değersiz kılmıyor ama okurken akılda tutmaya değer. İklim parasının nereye gideceği sorusu zaten COP31’in en çetin pazarlık konularından biri.

Alternatif protein: Sık sorulan sorular

Alternatif protein nedir?

Hayvansal protein kaynaklarına seçenek olarak geliştirilen ürünlerin genel adı. En yaygın örnekleri nohut, mercimek, bezelye ve soya gibi bitkilerden üretilen bitki bazlı gıdalar.

BİTKİDEN COP31’de ne istedi?

İklim finansmanı ve yeşil dönüşüm programlarında gıda sistemlerine daha fazla öncelik verilmesini; Ar-Ge desteği, pilot üretim altyapısı ve girişimlere finansman kolaylığı sağlanmasını istedi.

Dört kat etki hesabı nereden geliyor?

BCG’nin 2024 tarihli makalesinden. Makale, alternatif protein yatırımlarının sermaye başına emisyon tasarrufunu hafif kara taşımacılığı yatırımlarıyla karşılaştırıyor.

Türkiye’de ne kadar nohut ve mercimek üretiliyor?

TÜİK’in Ekim 2026 tahminine göre 2026’da 525 bin ton nohut ve 368,6 bin ton kırmızı mercimek üretilmesi bekleniyor.

Kabuk: BİTKİDEN, Antalya’daki COP31’de iklim yatırımlarında gıda sistemlerine de öncelik verilmesini istedi. Dayanağı, BCG’nin alternatif protein yatırımlarının sermaye başına emisyon tasarrufunda hafif kara taşımacılığının dört katına ulaşabildiğini söyleyen 2024 makalesi. Türkiye’nin kozu 525 bin tonluk nohut ve 368,6 bin tonluk kırmızı mercimek beklentisi. Çağrı bir sektör derneğinden geliyor ama sorduğu soru yerinde.

Bu yazı, Bitki Bazlı Gıdalar Derneği (BİTKİDEN) adına Aristo İletişim’in paylaştığı Kasım 2026 tarihli basın bültenine dayanıyor; veriler bültende aktarıldığı şekliyle verilmiştir. Bilgiler 20 Kasım 2026 itibarıyla günceldir. Kaynaklar: BİTKİDEN basın bülteni, BCG, TÜİK. Kapak görseli: BİTKİDEN Yönetim Kurulu Başkanı Ebru Akdağ, BİTKİDEN basın bülteni; Yazı içi görsel: Chickpeas (2), Harsha K R / Wikimedia Commons (CC BY-SA 2.0)

Bu yazı sende ne uyandırdı?

Diğer içeriklerimiz

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir